Efsaneye göre Roma’nın K u r u l u şu: MÖ 7 5 3
Roma, Mitolojik Anlatıya göre ,Anadolu’da Kaz dağları eteklerindeki Truva (Troya)Antik Kenti prensi Aeneas‘ın torunları olan Romulus ve Romus adlı ikiz kardeşler tarafından kuruldu.
Roma’nın kuruluş efsanesi, Romulus ve Romus’un hikayesine dayanır ve geleneksel olarak MS 753’e tarihlenir.Roma, efsanevi olarak MÖ 753’te Romulus tarafından kurulmuştu ve Roma Krallığı (monarşi) dönemindeydi MÖ 753 – MÖ 509
1-Roma Krallığı (Regnum Romanum) dönemi
geleneksel olarak M.Ö. 753 yılında başladı ve M.Ö. 509’a kadar sürdü (yaklaşık 244 yıl).
Megaralıların Sarayburnu’na geldiği MÖ 660’larda :
Roma, küçük bir şehir-devletti. Kralı geleneksel kronolojiye göre Tullus Hostilius (üçüncü kral, yaklaşık MÖ 673 – MÖ 641) veya Numa Pompilius (MÖ 715-673)du. Bu tarihler yarı efsanevi olup kesin değildir.
2-Roma Cumhuriyeti MÖ 509’da,
3-Roma İmparatorluğu
MÖ 27’de Augustus ile başlayacaktı. Byzantion ise o tarihlerde bağımsız bir Yunan kolonisi olarak ticaret merkeziydi.
ROMA İMPARATORLUĞU’NUN kuruluşu MS 2 7
ilk Roma İmparatoru Octavianus
Roma İmparatorluğu’nun kuruluşu, MS 27’de Octavianus’un (Augustus) ilk Roma imparatoru olarak tanınmasıyla başlar.
(Karşılaştımak için :Bizans Antik Kenti kuruluşu 667 MÖ )
Roma İmparatorluğu’nda (MÖ 27-MS 395) döneminde (Doğu-Batı ayrışmasına kadar görev yapan imparatorlar/hanedanlar:
Augustus (MÖ 27 – MS 14)
Tiberius (14 – 37)
Claudius (41 – 54)
Nero (54 – 68)
Galba (68 – 69)
Otho (69)
Vitellius (69)
1X)Vespasian (69 – 79)
2X)Titus (79 – 81)
Domitian (81 – 96)
L. Antonius Saturninus (89)
Nerva (96 – 98)
3x)Trajan (98 – 117)
Hadrianus (117 – 138)
Antoninus Pius (138 – 161)
4X)Marcus Aurelius (161 – 180)
Avidius Cassius (175)
Lucius Verus (161 – 166)
5X)Commodus (180 – 192)
6X)Pertinax (192 – 193)
Didius Julianus (193)
7)Septimius Severus (193 – 211)
8)Pescennius Niger (193 – 194)
Clodius Albinus (193 – 197)
9X)Caracalla (211 – 217)
Geta (211)
Macrinus (217 – 218)
(218–395)Severus Hanedanı (devam)
Caracalla (211–217),
Macrinus (217–218),
Elagabalus (218–222),
Severus Alexander (222–235)
3. Yüzyıl Krizi (235–284)
Maximinus Thrax,
Gordianus I & II,
Pupienus & Balbinus,
Gordianus III,
Philippus Arabs,
Decius,
Trebonianus Gallus,
Aemilianus,
Valerianus,
Gallienus,
Claudius Gothicus,
Quintillus, Aurelianus,
Tacitus,
Florianus,
Probus,
Carus,
Carinus,
Numerianus-İlirya İmparatorları
Diocletianus (284–305),
Maximianus (286–305),
Galerius (305–311),
Constantius Chlorus (305–306),
Severus II (306–307),
Maxentius (306–312),
Licinius (308–324),
Maximinus Daia (310–313)
Constantinus Hanedanı
Constantinus I (Büyük) (306–337), Constantinus II (337–340), Constans I (337–350), Constantius II (337–361),
Magnentius (usurper 350–353),
Julianus (Apostata)
(361–363), Jovianus (363–364)
Yaklaşık 250–500 yılları arasını kapsayan dönemde sınırları genişleyen Roma İmparatorluğu:
Fetih ve asimilasyon yolu ile Avrupa ve kuzey Afrika, Orta Doğu çevreleyen son derece çok geniş bir bölgede egemen olan Roma İmparatorluğu, bu geniş topraklarının, sınırlarının yönetimindeki zorluklarla, iç istikrarsızlıklarla ve özellikle de kuzeyden gelen göçebe toplulukların akınlarıyla yıpranmaya başlamıştır.
II-B İ Z A N S ANTİK KENTİ .
I/1-MÖ 660 Bizans’ın Kuruluşu.
Megara dan gelen Koloniciler (LYGOS) Bizans’ı kurdu.Bir Yunan Antik Kenti olan Bizans, Atina ve Sparta Antik Kentleri arasında yaşanan Ege Denizi ve Karadeniz ticaret yollarındaki rekabet ve mücadelelerin merkezinde yer aldı.
I/2 – MÖ 146
Bizans Kent Devleti ‘nin Roma İmparatorluğu Hâkimiyetine Girmesi.
Roma İmparatorluğu, bölge hakimiyetini güçlendirerek Bizans’ı etkisi altına aldı.
MÖ 146’da Korint Savaşı sonrası Roma İmparatorluğu ‘nun Yunanistan’ı fethetmesinin doğal sonucu olarak Bizans Antik Kenti de Roma hâkimiyeti altına girdi.
Roma Hakimiyeti Yunanistan’ın Roma’nın bir eyaleti olmasıyla beraber başladı.
I/3-196
Bizans’ta işgal yağma ve restorasyon
Septimius Severus
İmparator Pertinax’ın öldürülmesi ve Commodus’un zayıf yönetiminden sonra, Roma’da taht kavgaları patlak verdi. Roma İmparatorluğu’nda iktidar Savaşları esnasında Septimius Severus’un imparatorluk yarışında rakibi Pescennius Niger’i yenmesiyle Septimus Severus’a karşı P.Niger’in yanında yer alan / destek veren Bizans Kenti ele geçirildi, cezalandırılarak yağmalandı.
İşgal edilerek yağmalanan Bizans ilerleyen yıllarda tekrar İmar edildi ve tam kontrol sağlandı.Bu dönemde Byzantium, Pagan bir kent devletiydi ve Galata (Sykai), liman yerleşimi olarak stratejik bir rol oynuyordu.Bu işgal yağma ve sonrasındaki imar çalışmaları 196 Bizans Tarihinde önemli bir yer tutar.
III-MS 330
Bizans’ın Roma İmparatorluğu’nun Başkenti Oluşu:
324: I.Konstantin Byzantion’u 324 yılında ele geçirdi (Lykos Savaşı’ndan sonra).
Şehrin yeni başkent olması kararı bu yıl alındı.324 yılında Konstantin’in karşısındaki güç Doğu Roma (Roma İmparatorluğu’nun doğu yarısı) imparatoru Licinius idi.
Byzantion o sırada Licinius’un kontrolündeydi. Üçüncü ve son savaş Üsküdar/Chrysopolis’te yapıldı.Konstantin, Licinius’u tamamen yendi.Licinius teslim oldu ve imparatorluk Konstantin’in tek yönetimine geçti.
324–330: Büyük imar programı yürütüldü:
Yeni sur hattı (Konstantin Surları)
Forum Constantinı ve sütun
Büyük Saray kompleksi
Hippodrom’un tamamlanması
Aya İrini
Aziz Havariler Kilisesi
Liman düzenlemeleri
Yeni cadde sistemi (Mese)
Senato binası
11 Mayıs 330: Şehir resmî olarak açıldı ve “Nova Roma – Constantinopolis” adıyla başkent ilan edildi.
İmparator Konstantin, 330’da Byzantium’u yeniden inşa ederek Bizans kenti’ni Roma’nın başkenti yaptı.Bizans a NOVA ROMA adını verdi.
Konstantin I (Büyük Konstantin), 330 yılında Bizans’ı (Byzantium) Roma İmparatorluğu’nun yeni başkenti yaparken, şehrin konumu stratejik açıdan son derece önemliydi. Bizans, Avrupa kıtasının güneydoğu ucunda, Boğaz’ın (Bosporus) güney girişinde, Marmara Denizi ile Altın Boynuz (Haliç) arasında yer alan Trakya yarımadası üzerindeydi. Bu konum, Karadeniz ile Akdeniz arasındaki deniz yolunu kontrol ediyor, Avrupa ile Asya kıtalarını birbirine bağlıyordu ve doğal savunma avantajları sunuyordu (örneğin, yarımada yapısı nedeniyle kolay savunulabilir olması). Bu sayede, hem ticari hem askeri üstünlük sağlıyordu.
Nova Roma’nın (Yeni Roma) kurulması, Bizans ve çevresinde büyük değişikliklere yol açtı. Konstantin, 324-330 yılları arasında şehri büyük ölçüde yeniden inşa etti ve genişletti: Yeni surlar, forumlar, saraylar (Büyük Saray gibi), kiliseler (örneğin, ilk Ayasofya’nın temelleri), su kemerleri, hipodrom ve limanlar inşa edildi. Şehir nüfusu hızla artırılarak Roma’dan ve diğer bölgelerden insanlar getirildi, bu da Bizans’ı küçük bir Yunan kolonisinden muhteşem bir imparatorluk başkentine dönüştürdü. Resmi olarak 11 Mayıs 330’da Nova Roma olarak adlandırıldı, ancak kısa sürede Konstantinopolis (Constantinople) olarak anılmaya başlandı ve Doğu Roma İmparatorluğu’nun (Bizans İmparatorluğu) merkezi haline geldi.
Ayasofya’da bulunan bu mozaikte temsil edildiği gibi Şehir, Hristiyanlığın merkezi olarak Ayasofya gibi çeşitli ikonik yapılarla donatıldı. Galata (Sykai), Haliç’teki limanıyla Konstantinopolis’in ticari ve savunma ağını destekledi.Ancak Galata Bölgesi bu gelişmeden doğrudan etkilenmedi.
Galata antik dönemde Sykae veya Pera olarak bilinen bölgeydi, bu alan Haliç’in kuzey kıyısında, Konstantinopolis’in karşısında yer alıyordu ve 330 civarında şehrin bir parçası olarak mevcut bir yerleşim alanıydı.
Ancak Nova Roma’nın kuruluşu sırasında Galata’da doğrudan büyük değişiklikler kaydedilmedi; odak, yarımadanın güneyindeki ana şehirdeydi.
Galata, 5. yüzyılda (yaklaşık 425’te) şehrin 13. bölgesi olarak resmileşti
425 den sonra hamamlar, forum, tiyatro gibi yapılar eklendi, ancak bunlar Konstantin’den sonraki imparatorlar (örneğin Honorius ve Justinianus) döneminde gerçekleşti. Galata’nın asıl önemi, 13. yüzyılda Latin İstilasından sonra Ceneviz kolonisi olarak şekillenmesiyle ortaya çıktı; 330’daki değişiklikler ise daha çok şehrin genel entegrasyonuyla ilgiliydi.
330 da Sykai temsili resmi.
330 da Sykai.
330 civarı Sykai temsili resmi. Yapay zeka ile oluşturulmuştur.
330 yılında Konstantin “Roma İmparatorluğu’nun tek imparatoruydu.”
Doğu–Batı ayrımı gibi henüz resmî bir bölünme olmamıştı.324’ten 337’deki ölümüne kadar tek başına evrensel Roma İmparatorluğu’nun hükümdarı olarak hüküm sürmüştür.
I. Konstantin’in Bizans Kenti’ni Nova Roma’ya ve Roma İmparatorluğunun başkentine dönüştürmesi 6-7 yıl sürdü.Bu görkemli ve imar edilmiş, nüfusu iskan politikaları ile arttırlmış kentin görkemi Nika Ayaklanması,Latin İstilası,Büyük Depremler,Büyük Yangınlar ve ekonomik krizlerin olumsuz etkileri ile yok olmuştur.
| Yapı | Günümüzde Durumu |
|---|
| Konstantin Surları | Kayboldu |
| Forum ve Sütun | Sütun ayakta, forum yok |
| Hippodrom | Alt yapı duruyor, meydan olarak yaşıyor |
| Büyük Saray | %90 kayıp, az kısmı müze |
| Hagia Eirene | Ayakta (Iustinianus dönemi) |
| Holy Apostles | Tamamen kayıp; yerine Fatih Camii |
| Limanlar | Kayboldu, yalnızca arkeolojik iz |
| Senato | Kayboldu |
| Akvedük/Sarnıç | Büyük ölçüde diğer dönemlerde yeniden yapıldı |
| Mese (caddeler) | Modern Divanyolu olarak yaşıyor |
Konstantin’in yaptırdığı ilk versiyon 532 Nika İsyanı’nda yandı.
Iustinianus tarafından yeniden yapıldı.Zamanla üstteki oturma katları yıkıldı.
Alt yapıların bazıları yer altında duruyor.
Spina üzerindeki eserler:
Yılanlı Sütun (ayakta)
Theodosius Dikilitaşı (ayakta)
Konstantin Dikilitaşı (temelde ayakta, üstündeki bronz kaplamalar kayıp)
Hippodrom’un mimari üst katmanları tamamen yok, alan bugün Sultanahmet Meydanı. 5yüzyılda Theodosius II döneminde çok daha geniş Theodosios Surları yapılınca, Konstantin’in surları içeride kaldı ve işlevini yitirdi. Latin İstilası (1204) ve Nika Ayaklanması (532), Konstantin’in kurduğu imparatorluk başkentinin anıtsal yapılarında çok ağır tahribata yol açtı.532 Nika isyanı, Konstantin’in kurduğu dini ve idari merkezleri neredeyse sıfırdan yeniden yapılmaya zorlamıştır. Özellikle iki büyük kilise (Aya İrini – Ayasofya) Konstantin döneminden günümüze ulaşmamıştır.Büyük Saray (Palatium Magnum)
Sarayın çöküşü 1204 sonrası hızlandı; bir daha eski durumuna dönmedi.Kentin en kutsal imparatorluk nekropolüydü.
Latinler tarafından mezarlar açıldı, kutsal eşyalar ve değerli kaplamalar yağmalandı.
Konstantin’in lahdi dâhil birçok imparator mezarı tahrip edildi.Latinler tarafından tamamen yağmalandı, hazineler söküldü, altın–gümüş kaplamalar kaldırıldı.Konstantin ve sonraki imparatorların diktirdiği yüzlerce bronz heykel Latin İstilasında eritilmek üzere söküldü.
Örnek: Atlar Heykeli (Quadriga) Venedik’e götürüldü (San Marco).Konstantinopolis’in antik heykel koleksiyonları (Porphyrios heykelleri dahil) Latinler tarafından yok edildi veya Avrupa’ya taşındı.Latin yerleşimi döneminde bakımsızlık ve ekonomik çöküş nedeniyle harap oldu.1204 Latin İstilası, Konstantin’in kurguladığı başkentteki anıtların fiziksel yok oluşunu hızlandıran en büyük felaket olmuştur. Şehir altyapısı çökmüş, anıtsal heykeller ve saray kompleksi geri dönülmez biçimde kaybedilmiştir.
| Olay | Yapılara Etkisi | Hangi Yapılar En Çok Etkilendi |
|---|---|---|
| Nika Ayaklanması (532) | Yangın → yapıların tamamen yanması ve yeniden yapılması | Aya İrini, Eski Ayasofya, Senato, Forum çevresi |
| Latin İstilası (1204) | Yağma + tahrip + heykellerin sökülmesi | Büyük Saray, Holy Apostles, Hippodrom heykelleri, forum anıtları, limanlar |
IV-395
Roma İmparatorluğu’nun Doğu-Batı Olarak Ayrılması.
1-Bu süreci hazırlayan olaylar/reformlar:
A-T e t r a r ş i ve Dioclotianus 284 – 305 :
İmparatorluğun doğu ve batı olarak ayrışmasının temellerini attı. İmparatorluk, iki Augustus ve iki Sezar tarafından yönetildi.
Diocletianus 305’te gönüllü olarak tahttan çekilen ilk Roma imparatoru oldu.
Roma İmparatorluğu’nun Doğu ve Batı olarak ikiye ayrılması sürecinde Bizans önemini korudu.
B-381 I .Konstantinopolis Konsili
Ariusçuluk (Arianizm) tartışmaları yeniden alevlenmişti.İsa’nın tanrısallığını reddeden akımlar (Arianlar, Makedonyanlar/Pnevmatomakhiler) kiliseyi bölüyordu.Theodosius, imparatorlukta Nikaia (325) inancını zorunlu ve tek geçerli doktrin yapmak istiyordu.Böylece Teslis (Trinity) doktrini dogmatik olarak tamamlandı.
“Konstantinopolis önce Roma’dan sonra ikinci sıradadır çünkü Yeni Roma’dır.”Bu, patriğin konumunu güçlendirdi; Roma ile Doğu kilisesi arasında uzun vadeli rekabetin temelini oluşturdu.
Theodosius, I.Konstantinopolis Konsili’nden sonra Ariusçu piskoposları görevden alarak imparatorluk genelinde ortodoks birlik sağladı.
V-395 Batı Roma İmparatorluğu’nun Kuruluşu– Sona erişi 476
İmparator Teodosius ‘un ölümü 395
Roma ve Batı Roma ayrılmasında bir DÖNÜM NOKTASIDIR
İmparator Theodosius’un ölümüyle Roma, Doğu Roma (Konstantinopolis) ve Batı Roma (Ravenna/Roma) olarak ikiye bölündü.
Theodosius Kanunları uyarınca Th e o d o s i u s, imparatorluğu Batı Roma (Honorius) ve Doğu Roma (Arcadius) arasında paylaştırdı.
Bu bölünme, daha önce Diocletianus’un Tetrarşi’sinde (284-305) ve Konstantin’in yönetiminde (330’dan sonra) görülen geçici ayrılıkların ve kalıcı hale gelmesiydi.
Konstantinopolis, Hristiyanlığın Ortodoks merkezi olarak güçlendi; Galata, liman ve ticaretle önem kazandı.
2-410
Batı Roma İmparatorluğu’nun Vizigotlarca İşgal edilmesi ve Yağmalaması
MS 4. yüzyıl ortasında Orta Asya steplerinde iklimin daha kurak bir döneme girdiği düşünülmektedir.Hun ekonomisi tamamen atlı göçebe düzenine dayanıyordu; kuraklık nedeniyle otlakların daralması hayvancılığı sürdürülemez hâle getirdi.Hun konfederasyonu büyüdükçe,nüfus arttıkça mevcut mera ve su kaynakları yetersiz kalmaya başladı. Göçebe toplumlarda nüfus artışı, bolluğun, ılıman iklimin, verimli toprakların izinde batıya ve güneye doğru genişleme baskısı yaratır. Doğudaki güçlü Çin Hanedanlıkları ve Xianbei (Sienpi) gibi savaşçı topluluklar da Hunları batıya yönlendirmiş olabilir.Hunlar için Batı, hem daha kolay fethedilebilir hem de yağma açısından daha kazançlı bir bölgeydi,böylece Roma kuzeyindeki germen kabilelerini önlerine katarak güneye doğru ilerlediler.370’lerden itibaren Hun saldırıları, Karadeniz’in kuzeyindeki Ostrogot ve Vizigot bölgelerini vurdu.Ostrogotlar Hun hâkimiyetine girdi.Vizigotlar ise “ya Hunlara boyun eğmek ya da kaçmak” seçenekleriyle karşılaştı.
Bu nedenle 376’da yaklaşık 200.000 Vizigot, Tuna Nehri’nden geçip Roma’ya sığındı. Taht kavgaları, iktidarsız imparatorlar, generaller arası iç savaşlar Roma’yı zayıflattı.Hun Göçü, ve önüne kattığı kuzeydeki Germen Kabileleri bir sebep ise de Batı Roma İmparatorluğu nun yıkılışına, küçük krallıklara bölünüşüne yanlış göç politikaları, Batı Roma’yı zayıflatan taht kavgaları, askeri başarısızlıklar ve ekonomik çöküş de yol açmıştır.
Böylece 410’da şehir savunmasız kaldı.
410 yılında Vizigotlar tarafından Roma’nın yağmalanması, Bizans’ı etkileyen önemli bir olaydı.
Batı Roma İmparatorluğu’nda Vizigot Lideri Alarik Roma’yı 3 gün boyunca yağmaladı; bu olay, Konstantinopolis ve dolayısıyla Bizans’ın stratejik ve dini önemini artıran etkiler yarattı.Vizigotlar, Hun baskısı nedeniyle 376’da sınırı geçip Roma topraklarına sığındı.Roma Batı dünyasında büyük bir psikolojik çöküş yarattı; “Roma artık yenilmez değil” fikri ortaya çıktı.Bir dizi iç ve dış faktörün birleşimiyle gerçekleşen bu parçalanma süreci ve çöküş, Roma’nın siyasi, askeri, ekonomik ve sosyal yapısındaki zayıflamaların İnanç dünyasındaki paganizm-hristiyanlık çekişmesinin, barbar istilalarının ve iç karışıklıkların sonucunda meydana geldi.Roma’nın yağmalanması, Batı’daki Katolik kilisesinin otoritesini sarsarken, Konstantinopolis’in Ortodoks Hristiyanlığın merkezi olarak konumu pekişti. MS 381’deki Birinci Konstantinopolis Konsili ve MS 451’deki Kalkedon Konsili Ortodoksluğun öne çıkmasına zemin hazırladı.
Kavimler Göçü, Avrupa’nın siyasi ve sosyal yapısında köklü değişiklikler yaratmıştır. Roma İmparatorluğu, Doğu ve Batı olarak ikiye ayrılmış, Batı Roma İmparatorluğu zayıflayarak MS 476’da çöküşünü yaşamıştır. Hunlar ve diğer göç eden kavimler, Avrupa’da yeni devletler kurmuş; bugünün Avrupa milletlerinin temeli atılmıştır. Ayrıca Hristiyanlık, kavimler arasında hızla yayılmış ve Orta Çağ’ın temelini oluşturan feodal yapı gelişmeye başlamıştır. Bu göçler, Avrupa’nın kültürel ve demografik yapısını da derinden etkilemiştir.
Göçü’nün en kalıcı etkilerinden biri, Avrupa’daki günümüz uluslarının şekillenmesidir. Örneğin, İspanya’ya yerleşen Vandallar, yerel halk ile kaynaşarak İspanyol toplumunun oluşumuna katkıda bulunmuştur. Britanya’ya göç eden Anglus ve Saksonlar, yerel halkla bütünleşerek İngilizlerin temellerini atmıştır. Ayrıca, Avrupa Hunları sayesinde Avrupa, Türk kültürüyle tanışmış ve farklı kültürel etkileşimler ortaya çıkmıştır. Kavimler Göçü, yalnızca siyasi değil, aynı zamanda dil, kültür ve dini yapı üzerinde de kalıcı etkiler bırakmıştır.
https://tarihtendersler.com/kavimler-gocu-ve-avrupa-hun-imparatorlugu
3-476
Batı Roma İmparatorluğu’nun çöküşü
Antik Çağ’ın Sona Ermesi
Orta Çağ/Karanlık Çağ Başlangıcı
Hispania,Galya,İtalya’yı içine alan Batı Roma İmparatorluğu’nun V.yy da küçük krallıklara bölünmesi Ortaçağın başlangıcını tetikledi.Hispania’da Vizigot, Galya’da Frank, İtalya’da Ostrogot krallıkları kuruldu.
Batı Roma’nın dağılarak küçük krallıklara ayrılması
476 da Son Batı Roma İmparatoru Romulus Augustulus, Germen lider Odoacer tarafından tahttan indirildi.Yerine kurulan Ostrogot imparatorluğun başkenti de Ravenna idi.
Doğu Roma (Bizans), Konstantinopolis merkezli olarak ayakta kaldı ve Galata, ticaret merkezi olarak yükseldi.
————————————————————————————-
Batı’da, tHEODOSİUS UN OĞLU Honorius 423’te öldükten sonra bir daha Batı Roma‘da kendi başına karar verebilen güçlü bir imparator çıkmadı.Honorius da Gerçek güç hep Germen kökenli magister militum’ların elindeydi. 9 yaşında, vesayet altında bir Küçük İmparatordu.Bu durum Batı Roma’nın son yıllarının (457–476) tipik özelliğidir; sadece Honorius değil, son 20 yılda neredeyse bütün imparatorlar ya çocuk ya da tamamen generallerin kuklasıydı. Honorius dönemi bu çöküş sürecinin başlangıcıydı.
476’da Odoacer, “artık Batı’da imparatora gerek yok” diyerek küçük Romulus Augustulus’u tahttan indirdi ve çatal-bıçak takımını Konstantinopolis’e gönderdi → Batı Roma resmen bitti.
ARCADİUS 395-408
Doğu’da THEODOSİUS’UN DİĞER OĞLU Arcadius (395-408)
Doğu Roma’nın resmî olarak ayrı bir devlet haline geldiği 395 yılından itibaren ilk tek başına imparator olur.
VI–Bizans İmparatorluğu (:Doğu Roma İmparatorluğu)
hanedanlar-imparatorlar
Makedonya Hanedanı (Basil Hanedanı) İmparatorları (867–1056)
| Sıra | İmparator | Hüküm Yılları | Önemli Notlar |
|---|---|---|---|
| 1 | I. Basileios (kurucu) | 867–886 | Ermeni kökenli köylüden imparatora yükseldi. Hanedanı kurdu. |
| 2 | II. Leon (Felsefeci) | 886–912 | I. Basileios’un büyük oğlu, kültürel açıya çok başarılı |
| 3 | VII. Konstantinos Porphyrogennetos (tek başına) | 913–959 | “De Administrando Imperio” ve “De Ceremoniis” kitaplarının yazarı |
| 4 | Romanos I Lekapenos (naip/hükümdar) | 920–944 | Aslen hanedana mensup değil ama damadı olduğu için naip oldu, fiilen yönetti |
| 5 | Romanos II | 959–963 | VII. Konstantinos’un oğlu, genç öldü |
| 6 | Nikeforos II Fokas | 963–969 | Büyük komutan, Anadolu ve Suriye’de büyük fetihler yaptı, karısı tarafından öldürüldü |
| 7 | Ioannes I Tzimiskes | 969–976 | Nikeforos’u öldürüp tahta çıktı, Bulgaristan’ı fethetti |
| 8 | II. Basileios Bulgaroktoton (Bulgar Kıran) | 976–1025 | Bizans’ın en büyük imparatorlarından. 49 yıl fiilen hüküm sürdü. 1018’de Bulgar Çarlığı’nı tamamen yok etti. |
| 9 | VIII. Konstantinos | 1025–1028 | II. Basileios’un kardeşi, zayıf yönetim |
| 10 | Romanos III Argyros | 1028–1034 | Zoe ile evlendi (Zoe dönemi başlar) |
| 11 | Michael IV Paflagonyalı | 1034–1041 | Zoe’nin sevgilisi, sonra kocası |
| 12 | Michael V Kalafates | 1041–1042 | Kısa süreli, halk ayaklanmasıyla kör edilip devrildi |
| 13 | Zoe ve Theodora (birlikte) | 1042 | Zoe ve kız kardeşi kısa süre birlikte hüküm sürdü |
| 14 | Constantinus IX Monomakhos | 1042–1055 | Zoe ile evlendi |
| 15 | Theodora (tekrar, tek başına) | 1055–1056 | Hanedanın son hükümdarı, yaşlı ve hasta olarak öldü |
Latin İşgali Dönemi (1204–1261) – Konstantinopolis Latin İmparatorları (Bizans kabul etmez)
| İmparator | Hüküm Yılları | Notlar |
|---|---|---|
| Baudouin I | 1204–1205 | |
| Henri | 1206–1216 | |
| Pierre de Courtenay | 1216–1217 | |
| Yolande (naip) | 1217–1219 | |
| Robert II | 1221–1228 | |
| Jean de Brienne | 1231–1237 | |
| Baudouin II | 1228–1261 | Şehir 1261’de Bizans’a geri alındı |
Laskaris Hanedanı (İznik İmparatorluğu – Sürgündeki Bizans, 1204–1261)
| İmparator | Hüküm Yılları | Notlar |
|---|---|---|
| Theodoros I Laskaris | 1205–1221 | İznik’te Bizans’ı devam ettirdi |
| Ioannes III Doukas Vatatzes | 1221–1254 | En başarılı İznik imparatoru |
| Theodoros II Laskaris | 1254–1258 | |
| Ioannes IV Laskaris | 1258–1261 | Çocuk, 1261’de kör edildi |
Palaiologos Hanedanı (1261–1453) – Konstantinopolis geri alındıktan sonra son hanedan
| Sıra | İmparator | Hüküm Yılları | Önemli Notlar |
|---|---|---|---|
| 1 | VIII. Michael Palaiologos | 1259–1282 | 1261’de Konstantinopolis’i geri aldı, hanedanı kurdu |
| 2 | II. Andronikos Palaiologos | 1282–1328 | |
| 3 | III. Andronikos Palaiologos | 1328–1341 | |
| 4 | Ioannes V Palaiologos | 1341–1391 | İç savaşlar, Osmanlı’ya vassallik |
| Ioannes VI Kantakouzenos (naip/ortak) | 1347–1354 | İç savaşta rakip, sonra manastıra çekildi | |
| 5 | IV. Andronikos Palaiologos | 1376–1379 | Ioannes V’in oğlu, isyan etti |
| 6 | Ioannes VII Palaiologos (kısa süreli) | 1390 | |
| 7 | Manuel II Palaiologos | 1391–1425 | |
| 8 | Ioannes VIII Palaiologos | 1425–1448 | Ferrara-Floransa Konsili (Katolik-Protestan birliği girişimi) |
| 9 | XI. Konstantinos Palaiologos Dragases | 1449–1453 | Son Bizans imparatoru, 29 Mayıs 1453’te şehir düştü, savaşta öldü |
1453 Sonrası (Trabzon İmparatorluğu – Komnenos soyundan bağımsız devam etti)
| İmparator | Hüküm Yılları | Notlar |
|---|---|---|
| David Megas Komnenos | 1460–1461 | Trabzon 1461’de Fatih tarafından fethedildi, son Rum devleti bitti |
En uzun ve parlak: Makedonya Hanedanı (867–1056)
Hanedan 1056’da Theodora’nın ölümüyle biter (doğrudan erkek varis kalmamıştır).
1056’dan sonra tahta Michael VI (askerî aristokrasi) geçer → 1057’de Isaakios I Komnenos darbe yapar ve Makedonya Hanedanı kesin olarak sona erer.
En ünlü imparator: Iustinianus I (527–565)
En uzun saltanat: II. Basileios (49 yıl fiilen)
Son imparator: XI. Constantinus Palaiologos (1449–1453)
VII-DOĞU ROMA-BİZANS İMPARATORLUĞU
395 Kuruluş–1453 Sona Eriş
Doğu Roma, MS 395’te resmen kuruldu ve Bizans İmparatorluğu olarak 1453 Osmanlı fethine kadar devam etti.
Konstantinopolis, Hristiyan Ortodoks dünyasının merkeziydi.
Fetih ve asimilasyon yolu ile Avrupa ve kuzey Afrika, Orta Doğu çevreleyen bölgede egemen olan Roma İmparatorluğu, son derece genişlemiş sınırlarının yönetimindeki zorluklar, iç istikrarsızlıklar ve özellikle de kuzeyden gelen göçebe toplulukların akınlarıyla yıpranmaya başlamıştır.
—————————————————————————————
Faik Pasha Hotels
Bu yazı dizisini hazırlama amacım; kendi bilgilerimi tazelemek, geliştirmek ve tarihî olayları belli bir düzen içinde görerek daha iyi yorumlayabilmekti. Bu konu, Faik Pasha Hotels’in binalarını restore ederken ve odalarının atmosferini tasarlarken zihnimi sürekli meşgul eden bir ilgi alanım haline geldi.
Tarih boyunca Avrupa kültürüne açılan kapı olarak tanımlanabilecek Beyoğlu’nda, ailemin 1925’lerden itibaren yaşamış olması ve otelimin de bu semtte yer alması; ilgimin İstanbul merkezli olarak Antik Yunan ve mitoloji, Yunan kültürü, Roma İmparatorluğu, Paganizm’den Hristiyanlığa geçiş süreci, Osmanlı İmparatorluğu’nun çok kültürlü ve çok dinli idari yapısı, İslamiyet’in kente etkileri, Millet sistemi ve ulusalcılık gibi — İstanbul’un bugünkü yapısını da şekillendiren — konulara yönelmesine neden oldu.
Giriş bölümünde anlatmaya çalıştığım gibi hedefim; konunun uzmanı olmayan ama İstanbul’u gezmeye gelen, tarihî yerleri merak eden bir Faik Pasha Hotels misafirinin ilgisini biraz olsun giderebilmek ve özellikle Galata / Pera ve çevresi, yani bölgemiz Beyoğlu’nun tarihini ana hatlarıyla aktarabilmek.
MÖ 667’de kurulduğu mitolojik metinlerde de anlatılan Bizans Antik Kenti’nin binlerce yıllık seyrini; Skai, Pera, Galata ve Beyoğlu olarak adlandırılan bölgemizin bu tarihsel gelişmelere paralel biçimde oluşan yapısını; Roma, Bizans ve Osmanlı İmparatorlukları tarihçesi ışığında inceleyerek, kentin ve Beyoğlu’nun kaderini etkileyen önemli dönemleri doğru bir zaman çizelgesi içinde özetlemeye çalışacağım.
Bu çalışmalarımda hatalarım mutlaka olacaktır; af ola…MKD
—————————————————————————-
VIII/1-Roma İmparatorluğu’nun en geniş sınırları ve Doğu Fetihleri :
–İmparator Trajan (98-117)
Batıda: Atlantik Okyanusu’na kadar uzanır; bugünkü İspanya, Portekiz, Fransa, Belçika ve Britannia’nın (İngiltere ve Galler’in büyük kısmı) tamamı dahil.
Doğuda: Fırat Nehri ve Mezopotamya’nın bir kısmı (bugünkü Irak’ın bazı bölgeleri) Roma kontrolündeydi.
Güneyde: Kuzey Afrika boyunca, Mısır, Libya, Tunus, Cezayir ve Fas’ın Akdeniz kıyıları Roma eyaletleriydi. Sahra Çölü’nün kuzeyi doğal sınırdı.
Kuzeyde: Ren ve Tuna nehirleri ana savunma hatlarıydı.
Büyük Roma İmparatorluğu=Toplam Alan: Yaklaşık 5 milyon kilometrekare, 70 milyondan fazla nüfus.
T r a j a n döneminde Roma, doğuda büyük toprak kazanımları elde etti. Byzantium (bugünkü İstanbul), bu dönemde zaten Roma’nın bir parçasıydı, ancak Trajan’ın doğu seferleri ve idari reformları, şehrin stratejik önemini artırdı.
Trajan’ın doğu fetihleri, Byzantium’un çok kültürlü yapısını güçlendirdi; Yunan, Roma ve yerel unsurlar birleşti. Bu, şehrin Ortodoks Hristiyanlığın merkezi olma sürecine (MS 325, İznik Konsili) dolaylı katkı sağladı. Byzantium’un Trajan döneminde başlayan çok kültürlü mirası nın etkileri günümüze kadar etti.
IX/2- Paganizmden Hırıstıyanlıga geçiş süreci ve Hıristiyanlara ibadet özgürlüğü tanınması:
D i o k l e t i a n u s, Hristiyanlara karşı büyük bir baskı uyguladı. Özellikle 303-311 yılları arasında gerçekleştirilen zulümler, Hristiyanların yer altına çekilmesine neden oldu. Buna rağmen, Hristiyanlık hızla yayılmaya başladı ve imparatorluk ideolojisi haline geldi.
İmparator Konstantin I ve Licinius, Milano Fermanı ile Hristiyanlığa ibadet özgürlüğü tanıdı.313
X-I.Konstantin dönemi 306–337
hıristiyanlık bakımından önemli olaylar
I Konstantin döneminde iki önemli konsil toplandı biri Milano Fermanı, diğeri ise İznik Konsili dir.
1-313
Milano Fermanı :
Hristiyanlığın Serbest Bırakılması
İmparator Konstantin I ve Licinius, Milano Fermanı ile Hristiyanlığa ibadet özgürlüğü tanıdı. Konstantinopolis (Byzantium), Hristiyanlığın merkezi olma yolunda ilerledi. Milano Fermanı Hristiyanlara yasal bir statü kazandırmış fakat Hristiyanlığı Roma İmparatorluğu’nun devlet kilisesi yapmamıştır; bu, imparator I. Theodosius döneminde 380 yılında Theodosius’un fermanı ile gerçekleşmiştir.
2-324
Konstantin Roma İmparatorluğu’nun tek hakimi oldu.
Licinius → Doğu Roma İmparatoru Konstantin → Batı Roma İmparatoru
324’te yapılan savaşlar sonucunda Konstantin:
Doğu Roma İmparatoru Licinius’u mağlup ederek Roma İmparatorluğu’nun tek hâkimi olmuştur.
4-325
İznik (Nikaea) Konsülü
I.Konstantin, Birinci İznik Konsili’ni (MS 325) topladı; açılışta Grekçe değil Latince bir konuşma yaptı.
Bu konsilde ,
İsa Mesih’in “Baba ile aynı özde” olduğu ,
İsa’nın “Gerçek Tanrı” olduğu ve
Baba Tanrı’da “Gerçek Tanrı” olduğu,
“Aynı özden” olduğu ilan edilmiştir.
Bir karara varmak amacıyla bütün Hristiyan dünyasını temsilen bir heyetin ilk defa toplanması nedeniyle İznik Konsisi tarihi bir öneme sahiptir.
(Nikaea) hıristiyanlık doktrinini tanımladı ve diğer mezhepleri reddetti.
İznik Konsülü’ne katılan piskoposların sayısı 300-325 civarındadır,masraflar Bizans tarafından karşılanmıştır ve konsil İznik’in İmparatorluk sarayında gerçekleşmiştir.
Bu konsile katılan din adamlarının sayısısnın 1200-1900 arasında olduğu tahmin edilmektedir.
Nikaea, Birinci İznik Konsili (MS 325) Hristiyan doktrininin temelini oluşturan Ortodoks inancının tanımlanmasında merkezi bir rol oynadı.Hristiyanlığın Roma İmparatorluğu’nda kurumsallaşması ve standartlaşması açısından kritik bir öneme sahiptir.
Konsilde Nikaea İnanç Bildirgesi kabul edildi; İsa’nın Tanrı ile aynı özden (homoousios) olduğu onaylandı, Arianizm sapkın ilan edildi.
Bu, Konstantinopolis’in Ortodoksluğun merkezi olma sürecini başlattı, süreç, Konstantinopolis’in Ortodoksluğun merkezi haline gelmesi ve Bizans İmparatorluğu’nun dini kimliğinin şekillenmesiyle doğrudan bağlantılıdır.
Birinci İznik Konsili (MS 325), Konstantinopolis’in (MS 330’da başkent) Ortodoksluğun merkezi olma sürecini başlattı.
3-330
330 Nova Roma Başkent oldu.
Bizans’ın Başkent olması :
İmparator I. Konstantin(MS 306-337) döneminde Bizans, Nova Roma adı altında yeni bir başkent olmuştur.Bu yeni şehir, imparatorun ölümünden sonra Konstantinopolis (İstanbul) olarak anılmaya başlandı.
6-476
Batı Roma İmparatorluğu’nun Yıkılışı
Batı Roma İmparatorluğu’nun yıkılması, Doğu Roma İmparatorluğu’nun (Bizans İmparatorluğu ) güçlenmesine ve varlığını sürdürmesine ortam hazırlamış oldu.
7-(MS 330 – 1453)
Doğu Roma İmparatorluğu
Bizans İmparatorluğu, Doğu Roma İmparatorluğu olarak varlığını sürdürdü ve bu dönemde önemli imparatorlar arasında I. Justinianus (MS 527-565) ve II. Justinianus (MS 565-578) yer almaktadır.
8-1204
Konstantinopolis’e Latin İstilası ve Yağmaları
1204 yılında özellikle Dördüncü Haçlı Seferi sırasında Konstantinopolis’in işgali, Bizans’ı ağır bir şekilde etkiledi. Latinler şehri yağmaladı ve kısa süreliğine Latin İmparatorluğu’nu kurarak Bizans İmparatorluğu’nu ciddi anlamda zayıflattılar. Bu olay, Bizans’ın siyasi ve ekonomik yapısında büyük değişikliklere yol açtı.
—————————————————————————————
Bu yazı dizisinde, Bizans’ın Antik Çağ’da (MÖ 667)de Yunan Koloniciler tarafından kuruluşundan başlayarak,1923 yılında Osmanlı İmparatorluğu’nun sona erişine ve Cumhuriyet Dönemi’nin başlangıcına kadar olan macerasını kısa başlıklarla izlemeyi hedefledim. Roma İmparatorluğu ve Bizans İmparatorluğu’nun Bizans ın kaderinde önemli rol oynayan icraatı ile öne çıkan imparatorlarına değinmeye çalışacağım.MKD
—————————————————————————————
14.4.2025
Meral Kalav Demir
Faik Pasha Hotels
Çukurcuma/Beyoğlu
Bir yanıt yazın